Portretbuste van Gilbert van Schoonbeke

Gips, Anoniem, Antwerpen, 16de-eeuw, Collectie Maagdenhuis, Stad Antwerpen

Deze zestiende-eeuwse portretbuste, vervaardigd in gips, is een zeldzame getuige van de Antwerpse stadsgeschiedenis. Het gaat om de beeltenis van Gilbert van Schoonbeke. Zijn strakke, wat introverte gelaat met scherpe blik en gesloten mond suggereert bedachtzaamheid en zelfbeheersing. De fijn uitgewerkte haar- en baardpartij versterken de precisie van zijn beeld.

Van Schoonbeke was een invloedrijke Antwerpse ondernemer, projectontwikkelaar en financier. In het tweede kwart van de zestiende eeuw speelde hij een sleutelrol in de stedelijke uitbreiding van Antwerpen, met de aanleg van nieuwe wijken, straten en markten. Denk daarbij maar aan de de Vrijdagsmarkt, de Stadswaag of het Brouwershuis.

Hij investeerde in infrastructuur, onder meer in de ontwikkeling van het Eilandje, en droeg substantieel bij aan de economische bloei van de stad. Zijn commerciële visie ging hand in hand met strategisch grondbeheer en (te) nauwe banden met het stadsbestuur. Ondanks zijn succes kwam hij later in moeilijkheden terecht. Zijn nalatenschap blijft tot op vandaag zichtbaar in de ruimtelijke structuur van Antwerpen.

 

Frans Snijders (Antwerpen, 1579-1657), een uitzonderlijk stilleven

Snijders volbracht zijn opleiding in het atelier van de genreschilder Pieter Brueghel II en in dat van schilder van altaar- en kabinetstukken, Hendrick van Balen. In 1602 is hij aanvaard als meester in de Antwerpse Sint-Lucasgilde.

De nieuwe aanwinst voor het Snijders&Rockoxhuis is een stilleven uit ca. 1613-1614 en is zeer uitzonderlijk omwille van het verticale formaat in een periode waarin Snijders zich vooral concentreerde op horizontale voorraadkamers, keukens en stillevens. Maar dit schilderij is ook zeer bijzonder omdat hij vroeg in zijn carrière kon aantonen dat hij opvallend getalenteerd was en bovendien een van de meest innovatieve stillevenkunstenaars van zijn tijd was.

Zoals vele kunstenaars uit deze periode, hergebruikte Frans Snijders elementen uit zijn vroegere schilderijen die hij hier in een nieuwe compositie samenbracht. Mogelijks verwijst hij met dit schilderij naar een hoek in een voorraadkamer. In de voorraadkamers werd het voedsel onversneden verzameld, in de keukens werd het bewerkt en bereid. De voorstelling van dit stilleven is uiteraard geïdealiseerd.

Met dit werk toont Snijders zijn scherp oog voor details, zijn observatietalent en wil hij je overtuigen van zijn trefzekere penseelvoering. Het porselein is bijna transparant geschilderd, de glans volgt nauwkeurig het invallende licht. Vruchten en tafelgerei lijken zo tastbaar dat je ze als het ware uit het schilderij zou kunnen lichten. Een topstuk waardig.

 

De aankomst in Sint-Anneke, met zicht op Antwerpen

Langdurige bruikleen door de Koning Boudewijnstichting

Olieverf op doek, Collectie Snijders&Rockoxhuis - Collectie Koning Boudewijnstichting

Hendrik van Minderhout (1632–1696) was een Nederlands kunstschilder van marines en was hoofdzakelijk actief in de steden Brugge en Antwerpen. De Antwerpenaar Jan van Helmont (1650 – tussen 1714 en 1734), die de grote personages schilderde, leerde Hendrik van Minderhout kennen in het Sint-Lucasgilde, waar ze allebei lid waren. Jan van Helmont was een succesvolle schilder van historische taferelen, genreschilderijen en portretten van prominente personen.

Dit uitzonderlijk grote schilderij vormt een waardevolle bron over de Antwerpse geschiedenis, gebruiken en architectuur. Deze historische getuigenis biedt een blik op de 17de-eeuwse haven en het panorama van de stad. Op de voorgrond staat een adellijke familie afgebeeld. Vermoedelijk gaat het om het beroemde adellijke geslacht, Arenberg-Croÿ. Jarenlang, tot in 1926, maakte dit schilderij deel uit van hun omvangrijke en internationaal gereputeerde kunstcollectie.

Dat Van Minderhout en Van Helmont een havenzicht combineren met een adellijk familieportret is best uitzonderlijk. Het werk is van uitstekende kwaliteit, is gedateerd en draagt de handtekening van beide schilders.

Portret van een jonge vrouw en haar hond

Langdurige bewaargeving uit de Collectie Vlaamse Gemeenschap aan het Snijders&Rockoxhuis.

Catharina van Hemessen  (Antwerpen, 1528 - na 1567), Portret van een jonge vrouw en haar hond.
Olieverf op paneel, Collectie Snijders&Rockoxhuis – Collectie Vlaamse Gemeenschap

Catharina was de vroegste Zuid-Nederlandse renaissancekunstenares van wie gesigneerd werk is bewaard. Zij was de dochter van de beroemde Jan van Hemessen, tevens haar leermeester, van wie in het museum de heilige Hiëronymus te bewonderen is. Ze schilderde vooral portretten van welvarende burgers, meestal vrouwen en jonge meisjes. Ze maakte ook enkele kleinere religieuze taferelen.

Wie deze jonge dame was weten we niet. Haar kledij is ca. 1550 te dateren, en vervaardigd uit dure stoffen, fluweel, linnen, kant en borduurwerk. Samen met haar gouden juwelen, verraadt haar outfit haar rijke en wegestelde afkomst. Ze heeft onder haar arm een hondje bij zich. Vrouwen en meisjes werden in die tijd vaker met een huisdier geportretteerd. 

Restauratie van een topstuk van Frans Snijders
Voorraadkamer met wild, fruit, groenten en bloemen

Frans Snijders (Antwerpen, 1579-1657)
Olieverf op doek, Inv. 2022.2 - Collectie Snijders&Rockoxhuis

Dit schilderij hing al 70 jaar bij een particulier, boven op een schouwmantel en heeft gedurende al die tijd bloot gestaan aan stof en uitwasemingen. Gelukkig beschermt een vernislaag het originele schilderij dat dan mettertijd is verkleurd. Na de restauratie viel de sierlijke zwaan onmiddellijk op, haar veren waren opnieuw wit in plaats van vergeeld.

Onder tonen we hoe dit kunstwerk een opknapbeurt genoot en nu volop tot zijn recht komt.

Het kunstwerk voor en na restauratie. (klik om uit te vergroten).

 

Details met en zonder de oude vernis.

Detail met en zonder overschildering.